Koyun Ağılı Yapımı İçin Yer Seçimi

Koyun ağılı yapımı planlanması aşamasında iki temel unsur göz önünde bulundurulur. İlki verimli üretim amacıyla küçükbaş hayvanların biyolojisine uygun barınak koşullarını sağlamak, ikincisi ise iş gücü tasarrufunu amaçlamaktır.

Koyunlar; soğuk iklim koşullarına ve ani sıcaklık düşüşüşlerine dayanıklı, solunumlarıyla da büyük ölçüde sıcaklığa karşı koyabilen canlılardır. Hayvan başına yeterli alan sağlanmaz ve iyi bir havalandırmaya sahip olmayan rutubetli ağıllar da yetiştiricilik yapılmak istenirse hayvanlardan beklenen verimi alamazsınız. Böyle bir durumda küçükbaş hayvanınız ne kadar iyi bir ırktan olsa ve ne derece iyi beslense de bu durum değişmeyecektir.

Koyun ağılı yapılacak yeri seçmeden önce yol ve arazinin topografik durumu mutlaka irdelenmelidir. Su, elektrik temini, servis kolaylığı gibi konuların yanı sıra meraya yakınlığı, drenaj durumu, çevrenin bitki örtüsü ve rüzgar kıranlar gibi konular da göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca, oluşabilecek yangın tehlikelerine karşı korunması ve işletmenin ilerleyen süreçlerdeki büyüme potansiyeli de göz önünde bulundurularak yer seçimi yapmak önemli konulardır.

Ağıl inşa edilmesi planlanan yer; rüzgarlardan korunaklı, çevresine göre nispeten yüksek ve meyilli olmalıdır. Barınaklar, drenajı zor, düz arazilere, özellikle içme suyu kaynaklarına, taban suyu yüksek olan yerlere, aşırı sıcak yerlere ya da dere yataklarına inşa edilmemelidir.

 

Koyun Ağılı Nasıl Olmalı?

  • Ağıl; bölgenin iklim şartları da gözönüne alınarak, işlerin kolay yürütülmesine uygun, kolay bulunabilen, düşük maliyetli ve mümkünse geri dönüşüme uygun malzemelerle inşa edilmelidir.
  • Güneşin ısıtıcı ve kurutucu özeliğinden faydalanabilmek için ağılın açık yönü güney, güney-doğu ya da doğuya bakmalıdır. Kuzey yönüne bakan tarafı ise kapalı olmalıdır.
  • Ağılın genişliği en fazla 12 metre olmalıdır. Uzunluğu ise barındırılacak hayvan sayısına göre belirlenir.
  • Duvar yüksekliği 200 başlık ağılarda 3 ila 3 buçuk metre, 500 başlık ağılarda 3 buçuk ila 4 metre, mahya yüksekliği ise 4 ila 5 metre olmalıdır.
  • Havalandırma bacaları çatı mahyasından en az 50 cm yüksekte olacak biçimde yapılmalıdır.
  • Çatıda cep ya da gereksiz girintiler olmamalı ve yükselen metan gazının beklemeden dışarı çıkışı sağlanmalıdır.
  • Ağıllarda her koç için 1,5 – 2,0 m², her koyun için kuzusu da dikkate alınarak 1,25 – 1,5 m² ve her toklu için 0,8 – 1,0 m² taban alanı olmalıdır. Genelde ağıl planlanırken kapasite 2 m²/birim hayvan olacak şekilde planlanır.
  • Ağılda hayvan sayısının fazla olması durumunda portatif bölmeler vasıtasıyla 50 başlık gebelik, yaş, cinsiyet gibi özelikler göz önüne alınarak gruplandırmalar yapılmalıdır.
  • Ağılların altları kolayca temizlenmeye elverişli olmalıdır. Ayrıca taban ve duvarlar bit, pire ve kene gibi dış parazitlerin kolayca yerleşmesine imkan vermeyecek şekilde olmalıdır. Duvarları her sene badana yapılabilecek biçimde inşa edilmelidir.
  • Ağılların kapıları hayvanların rahatça giriş çıkış yapabileceği şekilde olmalıdır. Genişliği 2,5-3 metre, yüksekliği ise 3 metre civarında olmalıdır. Kapılar dışarıya doğru açılacak şekilde olmalıdır. 400 başın üzerinde kapasitesi olan ağıllarda kapılarda sıkışma olmaması için birden fazla kapı yapılması önerilir.
  • Bakım, besleme ve emiştirmenin (yavrularını annelerinin yanına bırakıp emdirmek) yapıldığı etrafı 1 metre yükseklikle çevrili avlu alanı, ağıl taban alanının en az 2 katı olmalıdır. En uygun kullanılan taban şekillerinden biri sıkıştırılmış toprak taban kullanımıdır. Toprak tabandan beklenen ise idrarı tutmaması, çamurlaşmaması, yağmur sularının ağıl tabanına sızmasını önlemek için, ağıl etrafının çok iyi drene edilmesi ya da tabanın 20-30 cm yüksek inşa edilmesi gerekir.
  • Yine ayrıca barınak tabanının, barınağın ön tarafına doğru %5-7’lik bir eğimle yapılması tavsiye edilir. Bunun dışında maliyeti toprak zemine göre fazla olan, fakat daha sağlıklı ortam oluşturan ve altlık olarak sap saman gerektirmeyen ızgara altlıklarda tercih edilebilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli konu, gübrenin idrarla birlikte beklemesi sonucu buharlaşan amonyağın koyunları olumsuz etkileyebilmesidir. Bu olumsuzluğa meydan vermemek için yapılması gereken ızgara altındaki bu birikintileri sıklıkla uzaklaştırmaktır.

 

Ağıllarda Havalandırma Nasıl Olmalı?

  • Ağılarda oluşabilecek kötü hava, hayvanların solunum yolları hastalıklarına yakalanma riskini artıracağı gibi yemden yararlanmalarını da olumsuz yönde etkileyerek verim kaybına neden olur.
  • Havalandırması iyi planlanmamış ağıların tavanlarında su damlacıkları görülür ve hayvanların üzerine damlar. Bu durum da hayvanın sağlığını olumsuz yönde etkiler.
  • Ağıl inşasının planlanması aşamasında her hayvan için 3,0-4,0 m³ hava hesap edilmelidir. Ağıl içine taze hava girişini sağlayacak düzenekler olmalı ve ağılda oluşan pis koku ve nemli havanın çıkışını sağlayacak yeterli büyüklükte pencereler ile havalandırma bacaları mutlaka bulunmalıdır. Doğal havalandırma için çatı eğimi minimum 26 derece olmalıdır. Pencere alanı bölgelerin iklim şartlarına göre değişmekle birlikte taban alanının %10-15’i kadar olmalıdır.
  • Hava cereyanları vücut ısısını aniden düşüreceğinden hayvanlarda strese yol açabilir. Bu sebeple de pencereler hava cereyanına sebebiyet vermemesi için tavana doğru vasistaslı biçimde açılmalıdır.

 

Ağıllarda İç Sıcaklık Oranı

Ağıllarda; iç sıcaklık +8 °C ila +20 °C, bağıl nem oranı % 60-80 olacak şekilde inşa edilmelidir. Koyunlar için + 5 ile + 21 °C arası ısılar uygun olmakla birlikte, kuzular için ideal ısı +20 °C dir. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –30°C kadar inen ısılarda bile koyunlar fazla etkilenmemektedirler. Ancak çevre sıcaklığı 25 °C’nin üstüne çıktığı zaman süt verimi ile gelişmenin düştüğü gözlenmiştir. Özelikle de + 35 °C’yi geçen sıcaklıkların hayvanlara ve işletmeye ciddi zararları olduğu gibi ısının 5 °C’nin altına düştüğü ortamlarda da yem tüketiminin artacağı bilinmelidir.

 

Ağıllarda Çatı Kaplaması Nasıl Yapılmalı? Nem Oranı Nasıl Olmalı?

Çatı kaplamaları izolasyonlu malzeme ile (sandviç panel) yapılmalıdır. Ağıllarda sıcaklık tek başına ele alınan bir ölçüt olmamalı, rutubetle birlikte değerlendirilmelidir. Koyunlarda ağıl içi bağıl nem değeri için % 60-80 aralığında olması önerilir. Fakat yapağı için yetiştirilen ırklarda, yüksek bağıl nem, yapağının doğal yapısını bozup rengini sarartır. Bu sebeple yapağı için yetiştirilen ırklarda ağıl içi bağıl nemin % 55-65 arasında olması tavsiye edilir. Koyunculukta bağıl nemin sürekli olarak düşük olması ise istenmeyen bir durumdur. Bağıl neminin sürekli % 40 ve altında olması, fazla tozlanmaya neden olur ve koyunlarda solunum yolu enfeksiyonlarına yol sebep olur.

 

Yemlikler ve Suluklar

Yemlikler, kaba ve kesif yemlerin birlikte verildiği tarzda mümkünse ahşap malzemeden yapılmalıdır. Tek taraflı yemliklerde yemlik genişliği 40-50 cm, çift taraflı yemliklerde 70-80 cm olmalıdır. Yemliklerin yüksekliği 30-40 cm, uzunluğu koyun başına 40-50 cm, kuzu başına 20-30 cm olmalıdır. Kolay temizlenebilen yemlikler seyyar veya sabit olarak duvar kenarlarına yerleştirilmelidir.

Su yalakları betondan yapılabileceği gibi galvanizli sacdan da yapılabilir. Su yalaklarının uzunluğu 2-4 metre yüksekliği 40 cm olmalıdır. Her 10 koyun için 40-50 cm suluk kenarı hesaplanmalıdır.

Suluklar; koyunların dinlenme yerlerine yerleştirilmemeli, yemliklerden en az 25-30 m uzaklıkta olmalıdır. Aksi durumda dinlenme yerlerinde çamurlaşmaya neden olacaktır. Ayrıca ağızlarında ya da ağız çevrelerinde taşıdıkları yem kalıntıları ile de suları kısa sürede kirletirler.

Su otlağa tanklar vasıtasıyla taşınıyorsa her 100 koyun için 4 metre uzunluğunda bir suluk hesaplanması makuldur. Suluklar, otlağa yeterli sayıda ve belirli aralıklarla yerleştirilmelidir. Suluklar arasındaki mesafe, düz otlaklar için en çok 1500 metre, engebeli alanlar için de 500 metreyi geçmemelidir.

Bit, pire ve karasinekler için de yataklık görevi yapan gübrelikler ağıllardan uzak tutulmalıdır.

Keçi barınaklarının ölçüleri de koyun barınak ölçülerinden farklı düşünmemekle birlikte yine de bir takım ufak farklılar göz önünde bulundurulmalıdır.

Keçi doğum bölümlerinde ağıl tavan yüksekliği 3 metreyi geçmemelidir. Tekeler için zemin alanı 3-4 m², yemlik ve suluk uzunluğu ise 50-80 cm olarak hesaplanmalıdır.

Koyunculuğu yapabilmenin önemli şartlarından birisi de bakıcılarıdır. Çoban diye adlandırdığımız bakıcıların koyun hakkında bilgi sahibi olması, merayı tanıması ve otlatma teknikleri konularında da yeterli bilgiye sahip olması gerekir. Çobanların koyunun hangi saatlerde otlayacağını bilmesi ve merada otlatma saatlerini ona göre düzenlemesi, sıcak mevsimlerde öğlen saatlerinde sürüyü gölgeliklerde istirahate alması da gereklidir.

Koyun Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır? Nasıl Başlanır? Detaylar için TIKLA